Sitrik Asit
Yüksek saflıkta organik asit
Genel Bakış
Sitrik Asit (CAS No: 77-92-9), turunçgillerde doğal olarak bulunan zayıf bir organik asittir. Gıda endüstrisinde E330 koduyla bilinen bu asit, ekşi tadı ve koruyucu özellikleri nedeniyle yaygın olarak kullanılır. Monohidrat ve anhidr formları mevcuttur.
Sitrik asit, suda yüksek çözünürlüğe sahip, renksiz, kristal yapıda bir bileşiktir. Gıda, temizlik, kozmetik, farmasötik ve endüstriyel uygulamalarda çok yönlü kullanım alanına sahiptir. Biyolojik olarak parçalanabilir ve çevre dostu bir kimyasaldır.
Kullanım Alanları
Sitrik Asit'in geniş endüstriyel ve ticari uygulamaları bulunmaktadır:
Gıda ve İçecek Endüstrisi
Asit düzenleyici (E330), tatlandırıcı, koruyucu ve antioksidan olarak kullanılır.
Temizlik Ürünleri
Doğal temizleyici, kireç sökücü ve dezenfektan olarak kullanılır.
Kozmetik ve Kişisel Bakım
pH düzenleyici, peeling ajanı ve koruyucu olarak kullanılır.
Farmasötik Ürünler
Efervesan tabletlerde ve vitamin preparatlarında kullanılır.
Su Arıtma
Su yumuşatıcı, kireç önleyici ve şelat ajanı olarak kullanılır.
Tarım ve Hayvancılık
Yem katkı maddesi olarak ve toprak pH düzenleyici olarak kullanılır.
Teknik Özellikler
| Özellik | Değer | Birim | Test Metodu |
|---|---|---|---|
| Kimyasal Formül | C₆H₈O₇ | - | - |
| CAS Numarası | 77-92-9 | - | - |
| Moleküler Ağırlık | 192.12 | g/mol | - |
| Görünüm | Beyaz kristal toz/granül | - | Görsel |
| Koku | Hafif ekşi | - | - |
| Yoğunluk (25°C) | 1.665 | g/cm³ | ASTM D4052 |
| Erime Noktası | 153-159 | °C | ASTM D1015 |
| pH Değeri (1% sol.) | 2.2 | - | ASTM E70 |
| Sudaki Çözünürlük (25°C) | 1470 | g/L | ASTM E1148 |
| Saflık | ≥%99.5 | % | USP/FCC |
| Kül İçeriği | ≤0.05 | % | ASTM D482 |
| Nem İçeriği | ≤0.5 | % | ASTM E203 |
Güvenlik Bilgileri
Tehlike Sembolleri ve İfadeler
Tahriş Edici Göz Tahrişi
Kişisel Koruyucu Ekipman (PPE)
- Asite dayanıklı eldivenler (nitril veya neopren)
- Toz maskesi (yüksek konsantrasyonlarda)
- Kimyasal gözlük veya yüz koruyucu
- Laboratuvar önlüğü veya koruyucu giysi
Depolama Koşulları
- Serin, kuru ve iyi havalandırılan bir yerde saklayın
- Orijinal ambalajında, sıkıca kapalı olarak muhafaza edin
- Depolama sıcaklığı: 15-30°C arası
- Bazlardan ve oksitleyicilerden uzak tutun
- Nemden koruyun
Yangınla Mücadele
- Uygun söndürücüler: Su spreyi, kuru kimyasal, CO₂, köpük
- Yangın sırasında karbondioksit ve karbon monoksit açığa çıkabilir
- Yangın söndürme personeli uygun solunum koruması kullanmalıdır
Taşıma ve Depolama
Taşıma
- Kapların sıkıca kapalı olduğundan emin olun
- Oksitleyicilerden ve bazlardan ayrı taşıyın
- Taşıma sırasında nemden koruyun
- Dökülme durumunda nötralize edici malzeme bulundurun
- Taşıma araçlarında uygun havalandırma sağlayın
Depolama
- Polietilen, paslanmaz çelik veya emaye kaplarda saklayın
- Depolama alanında uygun işaretler bulundurun
- Depolama alanlarında asit nötralize edici malzeme bulundurun
- Büyük miktarlarda depolarken ikincil sızdırmazlık sağlayın
- Monohidrat formunu nemli ortamlardan koruyun
Dökülme Durumunda Alınacak Önlemler
- Maruz kalan personeli alandan uzaklaştırın
- Uygun kişisel koruyucu ekipman kullanın
- Tozu havaya karıştırmadan temizleyin
- Sodyum bikarbonat veya diğer nötralize edici malzemelerle döküntüyü kontrol altına alın
- Dökülen alanı bol su ile yıkayın
Düzenleyici Bilgiler
GHS Sınıflandırması
- Cilt Tahrişi Kategori 2
- Ciddi Göz Hasarı Kategori 1
Önemli Düzenlemeler
- FDA: GRAS (Genel Olarak Güvenli Kabul Edilen) statüsünde
- EFSA: Gıda katkı maddesi olarak onaylı (E330)
- REACH: Kayıtlı
- USP/FCC: Farmasötik ve gıda kalite standartlarını karşılar
Gıda Uygunluk Sertifikaları
- FCC (Food Chemicals Codex) uyumlu
- Kosher sertifikalı (isteğe bağlı)
- Halal sertifikalı (isteğe bağlı)
- GMO içermez
- Vejetaryen/Vegan uyumlu
Çevresel Bilgiler
Çevresel Etki
Sitrik asit sucul ortamlarda düşük toksisite gösterir. Yüksek konsantrasyonlarda sucul yaşam için zararlı olabilir. Toprakta ve suda kolayca parçalanır ve tamamen biyolojik olarak bozunabilir.
Biyolojik Parçalanma
- Hava: Fotokimyasal reaksiyonlarla parçalanır
- Su: Mikrobiyal aktivite ile hızla parçalanır (28 gün içinde >95%)
- Toprak: Mikrobiyal aktivite ile hızla parçalanır
Atık Yönetimi
- Tehlikeli atık olarak sınıflandırılmamıştır
- Lisanslı atık bertaraf tesislerinde nötralize edilerek bertaraf edilebilir
- Kanalizasyona veya yüzey sularına boşaltılmamalıdır
- Yerel düzenlemelere uygun şekilde bertaraf edin
Sık Sorulan Sorular
Sitrik asit doğal olarak nerede bulunur?
Sitrik asit doğada özellikle turunçgillerde (limon, portakal, greyfurt) yüksek miktarlarda bulunur. Ayrıca çilek, ananas ve diğer birçok meyvede de bulunur.
Sitrik asit gıdalarda neden kullanılır?
Sitrik asit gıdalarda asitlik düzenleyici (E330), tatlandırıcı, koruyucu ve antioksidan olarak kullanılır. Ekşi bir tada sahiptir ve gıdaların raf ömrünü uzatmaya yardımcı olur.
Sitrik asit ev temizliğinde nasıl kullanılır?
Sitrik asit doğal bir temizleyici ve kireç sökücüdür. 1-2 yemek kaşığı sitrik asit 1 litre suda çözülerek çok amaçlı temizleyici olarak kullanılabilir.
Sitrik asit sağlığa zararlı mıdır?
Gıda sınıfı sitrik asit, önerilen dozlarda tüketildiğinde güvenli kabul edilir. Ancak yüksek dozlarda alındığında mide rahatsızlığına neden olabilir.
Sitrik asit ve limon tuzu aynı şey midir?
Evet, halk arasında limon tuzu olarak bilinen madde sitrik asittir. Ancak piyasada "limon tuzu" adı altında satılan ürünlerin içeriğini kontrol etmek önemlidir.