Sodyum Sülfat
Endüstriyel uygulamalarda yaygın kullanılan çok yönlü inorganik tuz, cam, deterjan ve tekstil üretiminde önemli bileşen
Genel Bakış
Sodyum Sülfat (CAS No: 7757-82-6), susuz (Na₂SO₄) ve dekahidrat (Na₂SO₄·10H₂O, Glauber tuzu) formlarında bulunan önemli bir inorganik tuzdur. Beyaz, kristal yapıda, kokusuz ve suda çözünür bir bileşiktir. Endüstriyel uygulamalarda yaygın olarak kullanılan çok yönlü bir kimyasaldır.
Sodyum sülfat, doğal olarak thenardit (susuz form) ve mirabilit (dekahidrat form) minerallerinde bulunur. Endüstriyel üretimde ise genellikle diğer kimyasal proseslerin yan ürünü olarak elde edilir. Nötr pH'a sahiptir ve çoğu organik çözücüde çözünmez.
Kullanım Alanları
Sodyum sülfatın çok çeşitli endüstriyel uygulamaları bulunmaktadır:
Cam Üretimi
Cam eriticisi olarak kullanılır, silika erime sıcaklığını düşürür ve camın berraklığını artırır. Dünya üretiminin yaklaşık %70'i cam endüstrisinde kullanılır.
Deterjanlar
Toz deterjan formülasyonlarında dolgu maddesi ve akışkanlık arttırıcı olarak kullanılır. Ayrıca deterjanın etkinliğini artırır.
Tekstil Endüstrisi
Boya ve ağartma işlemlerinde yardımcı madde olarak kullanılır. Liflerin boya alımını düzenler ve eşit boyamayı sağlar.
Kağıt Hamuru
Kraft prosesinde sülfatın geri kazanımında kullanılır. Kağıt hamuru üretiminde kimyasal döngünün bir parçasıdır.
Gıda Katkı Maddesi
E514 olarak bilinir, gıdalarda asit düzenleyici ve anti-topaklanma ajanı olarak kullanılır. Özellikle kurutulmuş meyvelerde görülür.
Hayvan Yemleri
Yem katkı maddesi olarak kullanılır, sindirimi kolaylaştırır ve besin emilimini artırır. Özellikle sodyum eksikliğini gidermek için kullanılır.
Teknik Özellikler
| Özellik | Değer | Birim | Test Metodu |
|---|---|---|---|
| Kimyasal Adı | Sodyum Sülfat | - | - |
| Diğer Adlar | Thenardit (susuz), Glauber tuzu (dekahidrat) | - | - |
| CAS Numarası | 7757-82-6 (susuz), 7727-73-3 (dekahidrat) | - | - |
| EC No | 231-820-9 | - | - |
| Formül | Na₂SO₄ (susuz), Na₂SO₄·10H₂O (dekahidrat) | - | - |
| Moleküler Ağırlık | 142.04 (susuz), 322.20 (dekahidrat) | g/mol | - |
| Görünüm | Beyaz kristal toz veya granül | - | Görsel |
| Koku | Kokusuz | - | - |
| Saflık | ≥99.0 | % | ICP |
| Yoğunluk (25°C) | 2.68 (susuz), 1.46 (dekahidrat) | g/cm³ | ASTM D854 |
| Erime Noktası | 884 (susuz), 32.4 (dekahidrat, su kaybı) | °C | ASTM D97 |
| pH Değeri (5% sol.) | 5.5-8.5 | - | ASTM E70 |
| Çözünürlük (Su, 20°C) | 28.1 (susuz), 44 (dekahidrat, 0°C) | g/100ml | ASTM E1148 |
Güvenlik Bilgileri
Tehlike Sembolleri ve İfadeler
Tahriş Edici
Kişisel Koruyucu Ekipman (PPE)
- Toza dayanıklı eldivenler (nitril veya lateks)
- Toz maskesi (yüksek toz konsantrasyonlarında)
- Koruyucu gözlük (tozlu ortamlarda)
- Laboratuvar önlüğü veya koruyucu giysi
Depolama Koşulları
- Serin, kuru ve iyi havalandırılan bir yerde saklayın
- Orijinal ambalajında, sıkıca kapalı olarak muhafaza edin
- Dekahidrat formu için nemden koruyun (higroskopiktir)
- Asitlerden ve güçlü indirgeyicilerden uzak tutun
Yangınla Mücadele
- Yanıcı değildir, yangın söndürücü gerektirmez
- Yüksek sıcaklıklarda bozunarak toksik sülfür oksitler açığa çıkarabilir
- Büyük yangınlarda su spreyi kullanılabilir
Taşıma ve Depolama
Taşıma
- Kapların sıkıca kapalı olduğundan emin olun
- Dekahidrat formu için nemden koruyun
- Asitlerden ve indirgeyici maddelerden ayrı taşıyın
- Dökülme durumunda absorban malzeme bulundurun
Depolama
- Kuru, serin ve iyi havalandırılan alanlarda saklayın
- Dekahidrat formu için nem kontrolü önemlidir
- Depolama alanında uygun işaretler bulundurun
- Yerden yüksek raflarda saklayın
Dökülme Durumunda Alınacak Önlemler
- Toz maskesi ve koruyucu ekipman kullanın
- Döküntüyü kuru yöntemle (süpürme) toplayın
- Su kullanmayın - çözelti oluşturabilir
- Dökülen alanı nemli bezle silin
Düzenleyici Bilgiler
GHS Sınıflandırması
- Cilt Tahrişi/Korozyon Kategori 2
- Göz Tahrişi Kategori 2
Önemli Düzenlemeler
- REACH: Kayıtlı
- EPA: TSCA Envanterinde listelenmiştir
- Avrupa Gıda Katkı Maddeleri: E514 olarak onaylı
- FDA: Belirli gıda uygulamalarında onaylı
Çevresel Bilgiler
Çevresel Etki
Sodyum sülfat, sucul ortamlarda düşük toksisiteye sahiptir. Yüksek konsantrasyonlarda tuzluluk artışına neden olabilir. Biyolojik olarak tamamen parçalanabilir özelliği sayesinde çevreye zararı minimaldir.
Biyolojik Parçalanma
- Doğada hızla iyonlarına ayrışır (Na⁺ ve SO₄²⁻)
- Su: Hızlı çözünme ve iyonizasyon
- Toprak: Bitkiler tarafından alınabilir
Atık Yönetimi
- Tehlikeli atık olarak sınıflandırılmamıştır
- Lisanslı atık bertaraf tesislerinde bertaraf edilebilir
- Yerel kanalizasyon sistemlerine kontrollü boşaltılabilir
Sık Sorulan Sorular
Sodyum sülfatın susuz ve dekahidrat formu arasındaki fark nedir?
Susuz sodyum sülfat (Na₂SO₄) su içermez ve higroskopik değildir. Dekahidrat form (Na₂SO₄·10H₂O) ise kristal yapısında 10 su molekülü içerir ve 32.4°C'nin üzerinde suyunu kaybederek susuz forma dönüşür.
Sodyum sülfat gıdalarda güvenli midir?
Evet, sodyum sülfat (E514) gıda katkı maddesi olarak kabul edilir ve belirli sınırlar dahilinde güvenlidir. Gıda sınıfı ürünlerde asit düzenleyici ve anti-topaklanma ajanı olarak kullanılır.
Sodyum sülfat nasıl saklanmalıdır?
Susuz form kuru, serin bir yerde saklanabilir. Dekahidrat form ise nemden korunmalı ve 30°C'nin altında saklanmalıdır. Her iki form da sıkıca kapalı kaplarda, doğrudan güneş ışığından uzak tutulmalıdır.
Sodyum sülfatın ciltle teması zararlı mıdır?
Uzun süreli veya tekrarlayan temas ciltte tahrişe neden olabilir. Toz formu solunması halinde solunum yollarını tahriş edebilir. Temas durumunda bol su ile yıkanmalıdır.