Nitrik Asit
Yüksek saflıkta endüstriyel inorganik asit
Genel Bakış
Nitrik asit (CAS No: 7697-37-2), kezzap olarak da bilinen, renksizden sarıya kadar değişen renkte, keskin kokulu, güçlü bir inorganik asittir. Sanayide en çok kullanılan asitlerden biridir ve birçok endüstriyel prosesin temel hammaddesidir.
Nitrik asit, güçlü bir oksitleyici ve asittir. Konsantre nitrik asit çoğu metali çözebilir ve organik materyallerle şiddetli reaksiyona girer. Endüstride genellikle %52-68 arası konsantrasyonlarda kullanılır. Saf nitrik asit ışıkta bozunarak sarımsı bir renk alır.
Kullanım Alanları
Nitrik Asit'in çok çeşitli endüstriyel uygulamaları bulunmaktadır:
Gübre Üretimi
Amonyum nitrat gibi azotlu gübrelerin üretiminde temel hammadde olarak kullanılır.
Patlayıcılar
TNT, nitroglycerin ve diğer nitro bileşiklerinin üretiminde kullanılır.
Metal İşleme
Metalleri temizleme, dağlama ve pas giderme işlemlerinde kullanılır.
Kimyasal Sentez
Organik nitro bileşikleri, boyar maddeler ve farmasötiklerin üretiminde.
Elektronik Endüstrisi
Yarı iletken üretiminde ve baskı devre temizlemede kullanılır.
Roket Yakıtı
Bazı roket yakıtlarında oksitleyici olarak kullanılır.
Teknik Özellikler
| Özellik | Değer | Birim | Test Metodu |
|---|---|---|---|
| Kimyasal Formül | HNO₃ | - | - |
| CAS Numarası | 7697-37-2 | - | - |
| Moleküler Ağırlık | 63.01 | g/mol | - |
| Görünüm | Renksiz-sarı sıvı | - | Görsel |
| Koku | Keskin, boğucu | - | Olfaktometri |
| Yoğunluk (20°C, %68) | 1.413 | g/cm³ | ASTM D4052 |
| Kaynama Noktası (%68) | 120.5 | °C | ASTM D1078 |
| Erime Noktası | -42 | °C | ASTM D1015 |
| Parlama Noktası | Yanıcı değil | - | - |
| Buhar Basıncı (20°C) | 48 | mmHg | ASTM D2879 |
| Viskozite (20°C) | 0.88 | cP | ASTM D445 |
| pH Değeri (1% sol.) | 1.0 | - | ASTM E70 |
| Saflık | ≥%68 | % | ASTM E611 |
| Azot Oksit İçeriği | ≤0.5 | % | ASTM D3864 |
| Klorür İçeriği | ≤0.5 | ppm | ASTM E412 |
Güvenlik Bilgileri
Tehlike Sembolleri ve İfadeler
Aşındırıcı Oksitleyici Toksik Sağlık Tehlikesi
Kişisel Koruyucu Ekipman (PPE)
- Asite dayanıklı eldivenler (neopren veya nitril)
- Kimyasal gözlük veya yüz siperi
- Asit buharlarına karşı uygun solunum koruması
- Kimyasala dayanıklı önlük veya iş kıyafeti
- Asite dayanıklı ayakkabılar veya botlar
Depolama Koşulları
- Serin, iyi havalandırılan alanda saklayın
- Oksitleyiciler ve bazlardan ayrı tutun
- Paslanmaz çelik, polietilen veya cam kaplarda saklayın
- Depolama alanında "Aşındırıcı Madde" işaretleri bulundurun
- Depolama sıcaklığı: 15-25°C
Yangınla Mücadele
- Uygun söndürücüler: Kuru kimyasal, CO₂
- Su sisi kullanılabilir ancak su jetinden kaçının
- Eğitimli personel uygun koruyucu ekipmanla müdahale etmeli
- Yangın söndürme sırasında asit buharlarına karşı solunum koruması kullanın
Taşıma ve Depolama
Taşıma
- Kapların sıkıca kapalı olduğundan emin olun
- Asite dayanıklı malzemelerden yapılmış ekipman kullanın
- Toplu taşıma için paslanmaz çelik tankerler kullanın
- Taşıma sırasında yemek, içmek veya sigara içmekten kaçının
- Dökülme ve sızıntılar için nötralize edici malzemeler bulundurun
Depolama
- Paslanmaz çelik, cam veya özel plastik (HDPE, PTFE) kaplarda saklayın
- Alüminyum, demir veya çinko gibi metallerle temas ettirmeyin
- Depolama tanklarında havalandırma sistemleri sağlayın
- Depolama alanlarında asit nötralize edici malzeme bulundurun
- Soğuk havalarda donmayı önlemek için uygun yalıtım sağlayın
Dökülme Tepki Önlemleri
- Tüm tutuşturucu kaynakları uzaklaştırın
- Uygun solunum koruması ve kimyasal koruyucu giysi kullanın
- Sodyum bikarbonat veya kalsiyum karbonat ile nötralize edin
- Küçük döküntüleri emici malzemelerle (kum, vermikülit) emdirin
- Büyük döküntüler için profesyonel temizlik ekiplerinden yardım isteyin
- Dökülen alanı bol su ile yıkayın
Düzenleyici Bilgiler
GHS Sınıflandırması
- Aşındırıcı/Cilt Aşındırması Kategori 1B
- Ciddi Göz Hasarı/Göz Tahrişi Kategori 1
- Oksitleyici Sıvı Kategori 3
- Spesifik Hedef Organ Toksisitesi (Tek Maruz Kalma) Kategori 3
Önemli Düzenlemeler
- REACH: Kayıtlı
- CLP: Uyumlu
- FDA: Belirli uygulamalar için onaylı
- NFPA 704: Sağlık 4, Yanıcılık 0, Reaktivite 3
Uluslararası Mevzuat
- Avrupa Birliği: 2008/58/EC sayılı direktife tabi
- ABD: EPA TSCA envanterinde listelenmiştir
- Çin: IECSC listesinde mevcuttur
- Japonya: ISHL listesinde mevcuttur
Çevresel Bilgiler
Çevresel Etki
Nitrik asit doğada biyolojik prosesler yoluyla hızla parçalanır. Su kaynaklarıyla karıştığında, yüksek su çözünürlüğü sucul organizmalar üzerinde orta derecede toksik etkiler gösterebilir. Yeraltı sularının kirlenmesi önlenmelidir.
Biyolojik Parçalanma
- Hava: Fotokimyasal reaksiyonlarla 1-2 hafta yarı ömür
- Su: Mikrobiyal aktivite yoluyla 1-5 gün içinde bozunur
- Toprak: Mikrobiyal aktivite yoluyla hızlı bozunma
Atık Yönetimi
- Tehlikeli atık olarak sınıflandırılmıştır
- Bertaraf öncesi nötralize edilebilir (sodyum bikarbonat ile)
- Büyük miktarlar lisanslı tehlikeli atık tesislerinde yakılmalıdır
- Yerel düzenlemelere göre bertaraf edin
- Kanalizasyona deşarj edilmeden önce nötralize edilmelidir
Sık Sorulan Sorular
Nitrik asit nasıl üretilir?
Nitrik asit endüstriyel olarak genellikle Ostwald prosesi ile üretilir. Bu proses amonyağın platin-rodyum katalizör üzerinde yüksek sıcaklıkta oksidasyonu ile başlar.
Nitrik asit ile sülfürik asit arasındaki fark nedir?
Nitrik asit güçlü bir oksitleyici asittir ve organik materyallerle şiddetli reaksiyona girer. Sülfürik asit ise daha güçlü bir dehidratasyon ajanıdır.
Nitrik asit hangi metallerle reaksiyona girer?
Nitrik asit alüminyum, demir, çinko ve magnezyum gibi metallerle reaksiyona girerek hidrojen gazı açığa çıkarır. Paslanmaz çelik, cam ve belirli plastikler nitrik asit depolaması için uygundur.
Nitrik asitin raf ömrü nedir?
Uygun şekilde kapalı kaplarda saklandığında, nitrik asitin önemli bir raf ömrü sınırı yoktur. Bununla birlikte, uzun süreli depolama su emilimi nedeniyle konsantrasyonda azalmaya neden olabilir.
Nitrik asit ciltle temas ederse ne yapmalıyım?
Hemen bol su ile en az 15 dakika yıkayın. Kirlenme genişse tüm giysileri çıkarın. Tahriş devam ederse tıbbi yardım alın. Göz temasında, hemen su ile yıkayın ve göz doktoruna başvurun.