Formaldehit
Reçine üretimi, dezenfeksiyon ve kimyasal sentezde yaygın kullanılan temel bir endüstriyel kimyasal
Genel Bakış
Formaldehit (CH₂O, CAS No: 50-00-0), en basit aldehit olup oda sıcaklığında keskin kokulu, renksiz bir gazdır. Ticari olarak genellikle %37-50'lik sulu çözeltisi (formalin) veya katı polimer formu (paraformaldehit) halinde satılır.
Formaldehit, yüksek reaktivitesi nedeniyle çeşitli kimyasal reaksiyonlara girebilir. En önemli özelliği çeşitli bileşiklerle kondenzasyon reaksiyonlarına girerek reçineler oluşturabilmesidir. Bu nedenle üre-formaldehit, fenol-formaldehit ve melamin-formaldehit reçinelerinin üretiminde temel hammaddedir.
Kullanım Alanları
Formaldehit'in çok çeşitli endüstriyel ve ticari uygulamaları bulunmaktadır:
Reçine Üretimi
Üre-formaldehit, fenol-formaldehit ve melamin-formaldehit reçinelerinin üretiminde kullanılır. Bu reçineler kontrplak, MDF, yapıştırıcı ve kaplama malzemelerinde kullanılır.
Dezenfektanlar
Hastane, laboratuvar ve tıbbi ekipmanların dezenfeksiyonunda kullanılır. Formalin çözeltisi (%37) patolojik örneklerin korunmasında kullanılır.
Tekstil Endüstrisi
Kumaşlara buruşmazlık özelliği kazandırmak için kullanılır. Pamuklu kumaşların aprelenmesinde önemli rol oynar.
Otomotiv Endüstrisi
Fren sıvıları, motor boyaları ve iç aksamlarda kullanılan plastik komponentlerin üretiminde kullanılır.
Tarım Kimyasalları
Bazı pestisitlerin ve herbisitlerin üretiminde ara madde olarak kullanılır. Toprak dezenfeksiyonunda da kullanımı vardır.
Kozmetik ve Kişisel Bakım
Tırnak sertleştiriciler, şampuanlar ve diğer kişisel bakım ürünlerinde koruyucu olarak kullanılır (sınırlı miktarlarda).
Teknik Özellikler
| Özellik | Değer | Birim | Test Metodu |
|---|---|---|---|
| Kimyasal Adı | Formaldehit | - | - |
| Diğer Adlar | Metanal, Formalin | - | - |
| CAS Numarası | 50-00-0 | - | - |
| EC No | 200-001-8 | - | - |
| Formül | CH₂O | - | - |
| Moleküler Ağırlık | 30.03 | g/mol | - |
| Görünüm (Formalin) | Renksiz, şeffaf sıvı | - | Görsel |
| Koku | Keskin, tahriş edici | - | - |
| Formaldehit İçeriği | 37±0.5 | % | ISO 9397 |
| Metanol İçeriği | 5-15 | % | GC |
| Yoğunluk (20°C) | 1.09 | g/cm³ | ISO 758 |
| pH Değeri | 2.5-4.5 | - | ISO 1842 |
| Kaynama Noktası | 96 | °C | ISO 918 |
Güvenlik Bilgileri
Tehlike Sembolleri ve İfadeler
Toksik Yanıcı Kanserojen Aşındırıcı
Kişisel Koruyucu Ekipman (PPE)
- Kimyasala dayanıklı eldivenler (nitril veya neopren)
- Kimyasal gözlük veya yüz siperi
- Organik buhar filtreli solunum koruyucu
- Kimyasala dayanıklı önlük veya koruyucu giysi
Depolama Koşulları
- Serin, iyi havalandırılan, kuru bir yerde saklayın
- Orijinal ambalajında, sıkıca kapalı olarak muhafaza edin
- Depolama sıcaklığı: 15-25°C arası
- Oksidanlardan, asitlerden ve aminlerden uzak tutun
Yangınla Mücadele
- Yanıcı bir sıvıdır (parlama noktası 85°C)
- Yanma ürünleri: Karbon monoksit, karbon dioksit
- Yangın söndürme için uygun yöntemler: Kuru kimyasal toz, CO₂
- Su spreyi kullanarak soğutun
Taşıma ve Depolama
Taşıma
- Kapların sıkıca kapalı olduğundan emin olun
- Statik elektrik birikimini önlemek için topraklama yapın
- Oksidanlardan, asitlerden ve aminlerden ayrı taşıyın
- Dökülme durumunda nötralize edici malzeme bulundurun
Depolama
- Kuru, serin ve iyi havalandırılan alanlarda saklayın
- Depolama alanında uygun işaretler bulundurun
- Doğrudan güneş ışığından koruyun
- Yerden yüksek raflarda saklayın
Dökülme Durumunda Alınacak Önlemler
- Maruz kalan personeli alandan uzaklaştırın
- Uygun kişisel koruyucu ekipman kullanın
- Havalandırmayı artırın
- Döküntüyü absorban malzemeyle toplayın
- Nötralize etmek için amonyum hidroksit kullanın
Düzenleyici Bilgiler
GHS Sınıflandırması
- Tehlike sınıfı: Toksik, Yanıcı, Kanserojen
- H301: Yutulduğunda toksik
- H311: Cilt ile temasında toksik
- H314: Ciddi deri yanıklarına ve göz hasarına neden olur
- H331: Solunduğunda toksik
Önemli Düzenlemeler
- REACH: Kayıtlı
- CLP: Kategori 1B kanserojen olarak sınıflandırılmıştır
- TSCA: ABD'de kullanım için kayıtlı
- DSL: Kanada'da kullanım için kayıtlı
Çevresel Bilgiler
Çevresel Etki
Formaldehit, sucul ortamlarda yüksek biyolojik oksijen ihtiyacı (BOİ) oluşturabilir. Mikroorganizmalar tarafından biyolojik olarak parçalanabilir ancak yüksek konsantrasyonlarda toksik etki gösterebilir.
Biyolojik Parçalanma
- Su: 24-48 saat içinde biyolojik olarak parçalanır
- Toprak: Mikrobiyal aktivite ile hızla parçalanır
- Hava: Fotooksidasyon ile hızla parçalanır
Atık Yönetimi
- Tehlikeli atık olarak sınıflandırılmıştır
- Küçük miktarlarda su ile seyreltilerek nötralize edilebilir
- Büyük miktarlar için lisanslı atık bertaraf firmaları ile çalışılmalıdır
Sık Sorulan Sorular
Formaldehit neden kanserojen olarak sınıflandırılmıştır?
Formaldehit, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) tarafından Grup 1 (insanlar için kanserojen) olarak sınıflandırılmıştır. Uzun süreli yüksek maruziyetlerde nazofarenks kanseri ve lösemi riskini artırabileceği belirlenmiştir.
Formalin ve formaldehit arasındaki fark nedir?
Formaldehit, CH₂O kimyasal formülüne sahip saf bir kimyasaldır. Formalin ise genellikle %37 formaldehit, %10-15 metanol (stabilizatör olarak) ve su içeren sulu çözeltisidir. Ticari olarak formalin çözeltisi daha yaygın kullanılır.
Formaldehit maruziyet sınırları nedir?
OSHA (ABD) işyeri maruziyet limitini 0.75 ppm (8 saat TWA) olarak belirlemiştir. Türkiye'de ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenen sınır değer 0.3 ppm (8 saat TWA) ve 0.6 ppm (STEL) olarak belirlenmiştir.
Formaldehit nasıl nötralize edilir?
Formaldehit, amonyum hidroksit, sodyum bisülfit veya hidrojen peroksit gibi kimyasallarla nötralize edilebilir. Küçük dökülmelerde %5 amonyak çözeltisi kullanılabilir.